برای آنکه دچار "شوک آینده" نشویم !
نوشته: مهندس حسيـن جـهاد
ترجمه: مهندس مصطفى صادقی
آنچه تا دیروز آینده بشمار میرفت و به پیشگویی و گمانه زنی درباره آن میپرداختیم و در پی بهترین راه برای تضمین درخشان بودن آن بودیم امروز در بیشتر زمینه ها به حالی دردناک و فشار آور تبدیل شده است, حالی که خود نیز پس از اندکی به گذشته خواهد پیوست.
لیکن پرسش اینجاست که چگونه بایستی با آینده پیش رو در دراز مدت و کوتاه مدت برخورد کنیم؟
بحرانهای ویرانگر, حاد و فزاینده امروزی شرایط سیاسی , اقتصادی, رسانه ای و تکنولوژیکی کنونی را بسیار دشوار نموده اند. این وضعیت بسیار پیچیده دارای جوانب متعددی است که بشدت به یکدیگر گره خورده اند.
براستی چه کسی بایستی برای رهایی از این وضعیت و مهار و کاهش پیامدهای آن تلاش نماید؟
راههای رهایی از این وضعیت کدامند؟
آیا پیمودن راههای شناخته شده و بکارگیری ابزارهای معمولی جهت حل بحرانهایی بدین گستردگی کافی خواهد بود؟
ابزارها و امکانات پیش رو جهت پشت سر نهادن چنین چالشهایی کدامند؟
استفاده از خلاقیت و نوآوری تا چه اندازه در یافتن راههای تازه جهت حل این بحرانها کارگر است؟
چنین به نظر میرسد که در سایه شکاف عمیق و خیره کننده موجود میان دو نیم کره شمالی و جنوبی و رشد و پیشرفت شگفت آور دانش و تکنولوژی حتی نوین ترین ابزارها و راهکارهای خارق العاده شناخته شده و معمولی نیز برای رهایی از چنین وضعیتی سودبخش نخواهد بود.
حتی اگر فرض کنید تمام سرمایه علمی شناختی تجربی و تکنولوژیکی موجود در جهان بگونه ای رایگان سریع و معجزه آسا در اختیارمان قرار بگیرد حتی در چنین صورتی نیز رهایی از این بحرانها بسیار دشوار بنظر میرسد زیرا پس ازگذشت زمان بسیار اندکی و چه بسا در طی فاصله زمانی انتقال در سایه رقابت تنگاتنگ و شتابنده موجود این سرمایه ها غیر قابل استفاده خواهند بود.
در مراکز بزرگ مدیریتی آمریکا مضمون گلایه همیشگی مدیران اشاره به همین موضوع است که :
اگر امکان یک استراحت کوتاه مدت وجود داشت و رقابت برای اندک زمانی آرام می یافت, میتوانستیم دوباره نفسی تازه کنیم و خود را برای تجربه ای نو آماده کنیم. اگر تنها یکی از چالشهای پیش رو برداشته میشد چه بسا امکان می یافتیم راههای چگونگی رویارویی با تهدیدهای موجود در اطرافمان را بیابیم ... ولی افسوس که زمان از حرکت باز نمی ایستد و چنین نیز نخواهد شد.
بله, با وجود چنین رقابت شتابنده و پیشرفت شگفت انگیز و خیره کننده ای که شاهد آن هستیم و در سایه شکاف فزاینده میان شرق و غرب و شمال و جنوب و در برابر فرایند بزرگ جهانی شدن و شکل گیری شرکتهای چند ملیتی , فراقاره ای و کارتلها و کمپانیهای بزرگ اقتصادی و پیشرفت تکنولوژیکی خیره کننده و بدلیل نوسانها و تکانه های اقتصادی و سیاسی که هر از چند گاهی رخ داده و معمولا بر دشواریهای وضعیت موجود می افزایند و در عمل نیز تا کنون نتیجه ای جز عقب ماندگی هر چه بیشتر را در پی نداشته اند , در سایه همه و همه این چالشها اگر خواستار باقی ماندن در زمین بازی و بیرون رانده نشدن از آن و شوکه نشدن از آینده هستیم باید گفت که: اندیشه ای دیگر باید کرد.
بایستی تقلید کورکورانه و کپی براداری ساده لوحانه از راه حلها و تکنولوژیهای دیگران را به بوته فراموشی سپرده و آمیزه ای از تفکر عمودی منطقی و افقی نوآورانه و استفاده منطقی از آموخته ها و تجربیات دیگران را جهت حل مشکلات خود بکار ببندیم و از دوباره پیمودن راه طی شده بوسیله دیگران پرهیز کنیم بلکه راه را از آن نقطه ای شروع به پیمودن کنیم که دیگران در آن ایستاده اند.
امروزه تفکر عمودی که از جستجو در میان راهکارهای موجود و عادی برای حل مشکلات سود میجوید بتنهایی نمیتواند پاسخگو باشد و بایستی از تفکر افقی خلاق و نوآورانه برای حل مشکلات پیش رو بایستی سود جست. بدیهی است که سرچشمه و نقطه آغاز چنین اندیشه ای یک ذهن خلاق نوآور و رویا پرداز و مطمأن از امکان تبدیل رویا به واقعیت و مشکل به حل, میباشد و این دقیقا همان چیزی است که موجب برطرف کردن موانع درست اندیشیدن میشود.البته دامان اصلی پرورش چنین تفکری خانواده,مهد کودکها, مدارس و دانشگاهها, حکومتها , نهادها و سازمانها میباشند.
فرد دارای اندیشه خلاق فردی است که راه حل مشکلات را خارج از چهاچوب معمولی و شناخته شده پیگیری میکند و به طور طبیعی راه حلهایی نیز که زاییده چنین تفکری هستند بصورتی ریشه ای با راه حلهای موجود متفاوت خواهند بود.
برای دستیابی به چنین هدفی ( تفکر افقی و خلاق) نخست بایستی به اصلاح شیوهای فکر کردن بپردازیم و در جهانی که فاصله میان رویا و حقیقت در حال هر کمتر شدن است و بیشتر بیشتر پیشگوییهای علمی-تخیلی گذشته به حقیقت پیوسته اند , مرزهای رویاپردازی ذهن خود را گسترش دهیم. رها نمودن ذهن در جهت تفکر علمی و پرواز ذهن در آسمان رویا زمینه را برای شکل گیری ایده های نو فراهم خواهد نمود.
نو آوری چیزی جز یافتن راه حلها و یا ابزارهای تازه برای حل مشکلات نیست و همانگونه که امام علی علیه السلام نیز می فرمایند:
- دانش پایان پذیر نیست
- اندیشیدن انسان را بسوی کمال رهنمون می سازد.
- دانش راهنمای (انسان) است.
- دانش نجات بخش (آدمی) است.
- دانش موجب فهم میشود.
- فهم موجب آگاهی میشود.
- آگاهی موجب بینش میشود.
- دانش انسان را بسوی حق رهنمون میسازد.
- عقل اصلاح گر (انسان) است.
- عقل غریزه ای است که بوسیله دانش و تجربه سیراب میشود.
- لازمه داوری نمودن تفکر است.
- لازمه انجام صحیح کارها تجربه و تخصص است.
- لازمه قاطعیت داشتن تجربه است.
زمانه زمانه اندیشیه افقی است اندیشه ای که چهارچوب دیدگاه معمولی به چیزها را در هم شکسته و زمینه را جهت نوآوری و ارائه راهکارهای نو فراهم میکند. اندیشه ای که از تفکر عمودی به عنوان ابزاری برای اطمینان از منطقی , عملی و موفق بودن ایده نو بهره میگیرد.
بنظر میرسد این تنها راه رسیدن به آینده ای است که شوک زده مان نخواهد کرد.
انستیتو پژوهشی امام شیرازی- واشنگتن