آسيا به دنبال اتحاديهاي جديد
رضا خطيبي
تلاش كشورهاي آسيايي براي ايجاد يك اتحاديه قارهاي مشابه اتحاديه اروپا، موجب رقابتهاي پشت پرده شديدي بين ايالات متحده، چين و ژاپن در اين زمينه شده است.
به گفته ديپلماتها، در اجلاس سران 10 كشور عضو آسهآن، با حضور 6 كشور ديگر آسيا و اقيانوسيه كه در شهر بندري هوا هين در تايلند به پايان رسيد، استراليا و ژاپن به بيان ديدگاههاي كاملا متفاوت خود درباره شكلگيري يك بلوك منطقهاي پرداختند؛ بلوكي كه ميتواند موجب افزايش نفوذ آسياييها در مناسبات جهاني شود؛ هرچند بهرغم صحبت از اتحاد بين آسياييها و توصيف قرن21 بهعنوان قرن آسيا، مانورهاي ديپلماتيك بسيار پيچيدهاي در اجلاس بهخصوص از سوي كشورهايي كه نميخواهند در چنين اتحاديهاي نقش فرعي و كم اهميتي داشته باشند، مشاهده ميشد. اتحاديه آسيا اتحاديهاي است كه تشكيل احتمالي آن سالها به طول ميانجامد.
يك ديپلمات باتجربه از يكي از كشورهاي جنوب شرق آسيا در اين باره ميگويد: در اين قسمت از جهان، سطح آب آرام است اما اگر به عمق آب برويد، گاهي با تلاطم و ناآرامي مواجه خواهيد شد.
در اين ميان يك سؤال مهم درباره نقشي بهوجود ميآيد كه ايالات متحده و چين در آينده چنين بلوكي ايفا خواهند كرد. ديپلمات مذكور كه نميخواهد به نامش اشاره شود، در اين باره ميگويد: برخي كشورهاي منطقه ميخواهند كه آمريكا بهعنوان عامل توازن در مقابل چين، بخشي از آينده اتحاديه منطقهاي در آسيا باشد.
در اجلاس تايلند، يوكيو هاتوياما، نخستوزير ژاپن از برنامهاش براي ايجاد اتحاديهاي در شرق آسيا كه بتواند هدايت مناسبات جهاني را به دست داشته باشد، سخن گفت؛ هرچند بهرغم روابط نزديك كشورش با ايالات متحده، حاضر به اظهار نظر درباره نحوه حضور محتمل واشنگتن در چنين اتحاديهاي نشد. از سوي ديگر، از ديدگاه كوين راد، نخستوزير استراليا، در ساختار اتحاديه احتمالي آسيا و اقيانوسيه، ايالات متحده جايگاه مهمي خواهد داشت.
چايوات خامچو، تحليلگر دانشگاه چولا لونگكورن در بانكوك تايلند، در اين باره ميگويد: چه بخواهيم و چه نخواهيم، به باور من، ما نميتوانيم از حضور آمريكا چشم بپوشيم، چرا كه ايالات متحده قدرت بزرگي به لحاظ اقتصادي و نيز امنيتي است. برخي كشورهاي منطقه نسبت به يكديگر دچار سوء ظن و بدبينياند و از اينرو خواهان نقشآفريني آمريكا در اين زمينه هستند.
پس از ناملايمات عراق و افغانستان، آمريكا بهتازگي دوباره توجه خود را به منطقه آسيا و اقيانوسيه، بهخصوص جنوب شرقي آسيا، معطوف كرده است. درحالي كه ژاپن با گرفتاريهاي اقتصادي خود دست به گريبان است، چين طي سالهاي اخير به تقويت و افزايش نفوذ خود در منطقه پرداخته است. پكن بهتازگي توافقنامه تجارت آزاد را با سازمان 10 عضوي ملل جنوب شرق آسيا – آسهآن – امضا كرده است.
هند نيز بهدنبال چين حركت ميكند و اگرچه كمي دير، اما قرارداد تجارت آزاد را با اعضاي آسهآن امضا كرده است. در اين ميان روسيه خواهان حضور در اجلاس سران كشورهاي شرق آسيا شده بود كه هفتهگذشته با حضور اعضاي آسهآن (چين، ژاپن، كرهجنوبي، هند، استراليا و نيوزيلند برگزار شد.
رئيسجمهوري ايالات متحده براي نخستين بار در اجلاس سران آسهآن شركت خواهد كرد و در عين حال در اجلاس همكاريهاي اقتصادي آسيا و اقيانوسيه در سنگاپور نيز حضور خواهد يافت. ابتداي سالجاري ميلادي نيز هيلاري كلينتون، وزير خارجه آمريكا اظهار كرده بود كه ايالات متحده به جنوب شرق آسيا برميگردد.
نجيب رزاق، نخستوزير مالزي، در مصاحبه با روزنامه تايلندي بانكوكپست ابراز داشت كه در هرگونه اتحاديه آسيايي كه در آينده شكل خواهد گرفت، بايد ايالات متحده حضور يابد. وي افزود: ما بايد بررسي كنيم كه تا چه حد ميتوانيم آمريكا را در اتحاديه شرق آسيا وارد كنيم. در حالي كه بازيگران عمده عرصههاي بينالمللي ميكوشند تا در آينده شرق آسيا، جايگاه مهمي براي خود بيابند، آسهآن بر آن است تا در اتحاديه احتمالي كشورهاي آسيايي، جايگاه پيشرو و اصلي را براي خود محفوظ نگاه دارد. چنين هدفي با اين استدلال دنبال ميشود كه آسهآن طي سالهاي اخير، ميزبان شايستهاي براي نشستهاي بينالمللي با حضور قدرتهاي جهاني بوده است.
با اين حال رهبران آسهآن در اجلاس اخير خود در تايلند بر اين نكته تاكيد كردند كه منطقه آسيا و اقيانوسيه، با توجه به تنوع و گوناگوني ملل آن و نيز تنشهايي كه بعضا آشكار ميشوند، نياز به چارچوب و ساختار جديدي دارد.
نزديكي بيشتر كشورهاي آسيايي به يكديگر، به آنها كمك خواهد كرد تا از روند بهبود سريع اقتصادهاي خود نهايت استفاده را بكنند و به بازسازي آسيبهاي ناشي از بحران اقتصادي اخير بپردازند و روند رشد اقتصادي خود را كه تا حد زيادي وابسته به غرب است، تغيير دهند.
آبهيسيت وجاجيوا، نخستوزير تايلند در سخنان پاياني اجلاس چنين اظهار داشت: الگوي قديمي رشد اقتصادي ما كه براساس آن، آسيا وابسته به ميزان تقاضا در غرب است- در حالي كه به سوي آينده گام برميداريم- ديگر به كار ما نميآيد.
منبع: hamshahrionline