تشويق مؤثر 

تشويق بجا و موثر از ابزارهاي بسيار مهم تربيتي محسوب مي‏شودبسياري از اوليا نگران هستند كه تشويق زياد آنها باعث لوس شدن فرزندشان شود ولي كودكان ما از اين بابت نه تنها لوس نمي‏شوند بلكه اعتماد به نفس پيدا مي‏كنند. تنها زماني بايد نگران بود كه تشويق ما صورت رشوه يا باج پيدا كند.از نظر بسياري از والدين، تربيت به معني ايجاد رفتارهاي مطلوب در كودك و حذف رفتارهاي ناخواسته و گاهي آزار دهنده كودك است.اما، ابزار كار مورد استفاده اوليا در تربيت كودك چيست؟ در مباحث روانشناسي كودك، اين ابزار، توجه يا عدم توجه به رفتارهاي كودك است.يعني با توجه مناسب به رفتارهاي مطلوب كودك، نشان مي‏دهيم كه مي‏خواهيم اين نوع رفتارهاي كودك افزايش بايد و با عدم توجه و بي‏اعتنايي به رفتارهاي ناخواسته وعدم تاييد آن، سعي در حذف رفتارهاي نامطلوب مي‏كنيم. بنابراين، تشويق در عمل، حاكي از تاييد رفتار مناسب كودك از سوي والدين است.اگر چه در طول روز، والدين به كودك توجه نشان مي‏دهند و در اين رابطه، عبارت‏هاي مختلفي به كار مي‏برند، ولي تشويق موثر و هدفمند، تابع قوانين خاصي است كه انجام آنها منجر به رفتار سازي و شكل دهي آسان‏تر و مناسب‏تر رفتار و ذهنيت كودك مي‏شود. زيرا كودكان مانند بزرگسالان انتزاعي فكر نمي‏كنند بلكه كه لازم است كه تشويق نيز به صورت عيني مطرح شود تا كودكان اين موضوع را درك كنند و بدانند انتظارات اوليا واقعا در چه حد است و همچنين اينكه اين انتظارات دور از دسترس نيست و قابل برآورده شدن است.منظور از تشويق عيني، پاداش‏هايي است كه ما بعد از انجام رفتار درست به كودكان مي‏دهيم، اعم از پاداش كلامي يا غير كلامي.تشويق بايد هميشه تداوم داشته باشد. يعني اگر كودك ما كارهايي انجام مي‏دهد كه البته براي ما عادي است مثل مسواك زدن دندان يا بموقع لباس پوشيدن، ولي براي‏اينكه كودك بداند كارش مورد قبول ماست، احتياج به تشويق دارد. يعني ما بايد به صورت كلامي، رضايت خود را از كودك به او انتقال دهيم. تشويق در حضور ديگران، بسيار به شكل دهي رفتار كودك ما كمك مي‏كند كه البته به شرط اينكه تشويق ما براي كارهاي واقعي باشد كه كودكمان انجام داده است.بسياري از اوليا نگران هستند كه تشويق زياد آنها باعث لوس شدن فرزندشان شود ولي كودكان ما از اين بابت، نه تنها لوس نمي‏شوند بلكه اعتماد به نفس پيدا مي‏كنند. تنها زماني بايد نگران اين موضوع بود كه تشويق ما، صورت رشوه يا باج پيدا كند. براي مثال اگر به فرزند خود قبل انجام يك رفتار، پاداش بدهيم يعني به او بگوييم براي اين كه گريه نكني، اين شكلات را به تو مي‏دهم؛ اين كار نه تنها تشويق نيست بلكه نوعي باج دهي به كودك محسوب مي‏شود.در حالي كه بعد از اينكه كودك خوب بازي كرد يا ساكت بود، مي‏توان ساكت بودن او را تشويق كرد و پاداشي برايش در نظر گرفت.وعده براي پاداش دادن نيز مفيد است. به عنوان مثال مي‏توانيم به او بگوييم اگر ساكت باشي جايزه داري. ولي نبايد پاداش را قبل از انجام كار به او بدهيم.مواردي كه تاكنون به آنها اشاره شد مربوط به تشويق هايي است كه از قبل، براي آنها برنامه ريزي دقيقي انجام نشده است.يعني كودك رفتاري را انجام مي‏دهد و ما او را تشويق مي‏كنيم. اما مدل ديگري از تشويق نيز وجود دارد كه اوليا از قبل در مورد آن، برنامه ريزي مي‏كنند. به اين ترتيب كه حدود انتظارات خود از كودك را به او گفته در بر آورده شدن آنها، براي كودك پاداش هايي تعيين مي‏كنند. اين نوع تشويق‏ها در واقع، يك جدول رفتاري تشكيل مي‏دهند. در واقع، اين جدول متناسب با سن كودك و انتظارات اوليا تنظيم مي‏شود.جدول‏هاي رفتاري بار اول، بايد بسيار دقيق و ترجيحا با كمك يك روانشناس تهيه شود. زيرا نكات ظريفي را براي اين برنامه ريزي بايد در نظر گرفت. اين جدول‏ها براي‏مدت زمان معيني عمل مي‏كند و به كارگيري آن در آغاز يك رفتار مهم و تاثير گذار است. بعد از آن دوره زماني مي‏توان با تشويق‏هاي كلامي، رفتار كودك را زنده نگه داشت.براي تهيه اين جدول‏ها، همكاري كودك ضروري است. يعني براي كودك از قبل توضيح داده مي‏شود كه قرار است او چه كارهايي را انجام دهد كه بابت آن كارهاي خوب، امتياز بگيرد.پس، اجراي دقيق برنامه‏ريزي‏هاي رفتاري، همان گونه كه اشاره شد بايد در شروع رفتار مورد توجه قرار گيرد تا موثر واقع شود.در يك برنامه ريزي درست مناسب، پدر و مادر هر دو در ايجاد جدول انتظارات از كودك، اتفاق نظر دارند.پاداش‏هايي كه براي كودكان در نظر مي‏گيريم حتما نبايد پاداش‏هاي جنسي مثل اسباب بازي و غيره باشد. مي‏توان با كودك به پارك رفت يا حتي در خانه با او به بازي‏پرداخت. ولي مهم است كه او درك كند اين پاداش‏ها براي رفتار خوب او در نظر گرفته شده است. در آن صورت كودك مي‏تواند ارتباط بين رفتار مورد تاييد و توجه ما با پاداش هايي كه گرفته است را به خوبي درك كند. زيرا والدين، انسان‏هاي بسيار مهمي براي كودكان محسوب مي‏شوند و توجه ما به يك رفتار مي‏تواند بهترين روش براي رفتار سازي مناسب در آنها باشد. 

منبع: goonagoon