انحرافات اجتماعي زاييده پديده فقر

سامان فرج پور

تاثير فقر در سلامت جسماني، کيفيت فرهنگي زندگي خانوادگي و فرصت هاي تحصيلي بشر امروز غيرقابل ترديد است. بالاتر از همه، فقر از ميزان مشارکت اجتماعي، مخصوصاً در زمينه هاي سياسي، اجتماعي و اقتصادي مي کاهد. انحرافات و مخالفت هاي زيادي با اين نظريه که فقر علت اصلي انحرافات است ابراز شده و بايد به اين نکته توجه کرد که مفهوم فقر به طور کلي مفهومي نسبي است و مطالعات انجام گرفته با گرايش ها و تا حدي با تعصبات پژوهشگران آميخته شده و عوامل غيراقتصادي در ايجاد انحرافات اجتماعي دست کم گرفته شده اند.

بايد قبول کرد که انحرافات اجتماعي خاص طبقه فقير نيست. اغنيا و ثروتمندان نيز به کجروي گرايش دارند و علت کجروي آنها را بايد در رفاه بيش از حد اقتصادي و فقر فکري و معنوي آنها جست وجو کرد. همچنين بايد نوع و ميزان فقر گروه اقتصادي کم درآمد و حداقل معيار زندگي به طور روشن و صحيح توضيح داده شود. اگر فقر با توجه به فرهنگ و زمان و مکان يک مفهوم نسبي است از نظر تبيين کلي انحرافات اجتماعي کاملاً موثر نخواهد بود. يک فرد کم درآمد در امريکا در مقايسه با يک فرد کم درآمد در هندوستان يا چين از قدرت مادي بيشتري برخوردار است. يک خانواده فقير امروز در امريکا بيشتر از افراد طبقه مرفه عصر انقلاب امريکا صاحب وسايل، اموال و دارايي است.

با اين حال اوضاع و شرايطي که از فقر ناشي مي شود به خصوص در اماکني که تراکم جمعيت بيش از اندازه بالا است، فعاليت ها و مهارت هاي افراد را بي اثر مي گذارد. افرادي که در شهرهاي بزرگ خود را فقير و تنها احساس مي کنند براي دوست يابي و معاشرت با ديگران کمتر فرصت خواهند يافت. بدون شک ناسازگاري هاي جسماني، رواني و اخلاقي آنها معلول علت هاي ديگر به جز فقر هم مي تواند باشد هر چند که فقر مهم ترين عامل اين ناراحتي ها است. با وجود اين بعضي از انحرافاتي که به موازات فقر گسترش مي يابند تنها ناشي از فقر نيست ولي به طور کلي مي توان گفت فقر نابودکننده فقرا است و مطالعه علل فقر تحقيقي است درباره عوامل عمده سقوط و تنزل تعداد بيشتري از مردم.

نويسندگاني که در قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم مسائل اجتماعي و علل پيدايش آنها را متذکر شده اند اغلب لزوم مطالعات اجتماعي و اقتصادي و جنبه هاي نوع دوستانه و ساير جنبه هايي که به پيشرفت اقتصادي جوامع مي انجامد را يادآور شدند. در حقيقت آنها با اين کوشش ها مي خواستند از سقوط اقتصادي و اخلاقي جوامع جلوگيري کنند.نويسندگاني چون هنري جرج و ويليام باگز معتقدند که بايد کوشش ها را در اصلاح روش هاي نادرست و غيرعادلانه توزيع درآمدها و غلبه بر نوسانات اقتصادي متمرکز سازيم نه فقط بدين جهت که توزيع نادرست است بلکه به اين علت که نحوه توزيع منشأ و موجبات بيشتر فساد، بزهکاري ها و تباهي هاي اجتماعي در تمام دنيا وجود دارد. جرج و باگز بر اين باورند که جرم و فساد اخلاقي نتيجه فقري است که زاييده نظام امپرياليسم است، نظامي که تملک وسايل توليد توسط گروهي خاص و توزيع نادرست ثروت و در نتيجه مبارزات طبقاتي از ويژگي هاي آن به شمار مي آيند.

راه حل همه اين مشکلات را بايد اولاً در استقرار يک نظام توليد و توزيع عادلانه و گروهي، ثانياً ايجاد يک جامعه بدون طبقه جست وجو کرد که هر کس به ميزان توانايي و قدرت خود در فعاليت هاي آن شرکت کند و به اندازه احتياجات خود از مواهب آن جامعه برخوردار شود. بسياري از نويسندگان سوسياليست شديداً تحت تاثير اين عقيده قرار گرفته و در آثار خود از آن دفاع کرده اند و آن را تنها راه حل همه مشکلات و مسائل اجتماعي دانسته اند. البته بر اين عقيده ايراداتي وارد شده است چون جامعه بدون طبقه در هيچ جاي دنيا شدني نيست. تنها سوسياليست ها نيستند که از چگونگي عوامل اقتصادي در جلوگيري از مشکلات اجتماعي و رشد جوامع طرفداري مي کنند بلکه در حقيقت طرفداران پر وپا قرص نظام سرمايه داري هم اعتقاد راسخ دارند که افزايش سطح زندگي مردم به ريشه کن کردن مشکلات اجتماعي منجر خواهد شد. همين منطق بشردوستان را متقاعد کرده است که اگر مقداري از ثروت و دارايي خود را بين افراد کم درآمد توزيع کنند تا حدي به کجروي هاي آنان پايان خواهند داد.

پژوهش هاي متعددي نشان داده است؛ علت اساسي انحرافات اجتماعي زاييده فقر است. از مفسرين و طرفداران افراطي اين نظريه ويليام باگز اقتصاددان اجتماعي هلندي را مي توان نام برد که با استفاده از منابع اطلاعاتي اروپا سعي کرده است تمام نارسايي ها و مشکلات اجتماعي را نتيجه فقر جلوه دهد. او کوشيده است نظريه يي را ارائه دهد که به موجب آن وضع رواني جنايتکاران را موجب پيامد عقب ماندگي اقتصادي و شکاف طبقه يي قلمداد کند. باگز در اين مورد براي ثبوت نظريه خود نوسانات قيمت حبوبات و مواد اوليه غذايي را با نوسانات و ميزان جرايم مقايسه کرده است. او در تحقيقات بعدي اش کوشيده است ثابت کند بيشتر کجروي ها و جنايات، بين مردم فقير و غيرماهر است.

منبع: peiknet